Фармальна супрацоўнік хацеў разабрацца і зразумець, як дапамагчы. Гэта яшчэ была не зусім вярбоўка, ён проста прапанаваў: “Калі захочаце, мы заўсёды адкрытыя”.
Я адказаў: “Дзякуй вялікі, можаце пакінуць свой нумар. Калі будзе рабіцца нешта, накіраванае супраць беларускай дзяржаўнай бяспекі і я гэта пабачу, дык з радасцю паведамлю, бо лічу, што гэта нармальны абавязак грамадзяніна”. Калі ў Беларусі рыхтуецца тэракт, лагічна паведаміць пра гэта спецслужбам ці міліцыі.
Але праз гады пасля гэта на мяне выходзілі ўжо з дакладнымі спробамі вярбоўкі — у тым сэнсе, што прапаноўваліся нейкія “плюшкі”, але адразу з пагрозамі, што будзе дрэнна, калі не пайду на кантакт.
У беларускіх ізалятарах людзям звычайна прапануюць скараціць срок за нейкую супрацу, але пры гэтым збіваюць і выкручваюць рукі.
Хопіць маўчаць
Я не спыняюся паўтараць ужо трыццаць гадоў: лепшая рэакцыя на паведамленні супрацоўнікаў спецслужбаў — гэта публічнасць. Калі да вас звярнуліся з нейкімі прапановамі ад КДБ, варта распавесці пра гэта ўсім сваім знаёмым, калегам і сябрам, напісаць у сацсеткі, звярнуцца да журналістаў і праваабаронцаў.
Я пра гэта заўсёды казаў, але вельмі мала людзей так робяць.
Шмат каго спыняюць ад публічнасці, напрыклад, сваякі, якія засталіся ў Беларусі. І ў гэты момант у КДБ разумеюць: яны дасягнулі сваіх мэт.
Напрыклад, супрацоўнікі напісалі пяці тысячам чалавек, а з іх у СМІ ці ў сацсетках пра гэта напісалі толькі пяць. Усё. Гэта фактычна іх перамога над намі.
Яшчэ раз кажу: для вашага ж псіхічнага здароўя лепш адразу публічна напісаць і заявіць, што быў такі кантакт і што на вас спрабавалі выйсці. У такім выпадку вас палічаць недамоваздольным.
Асабіста я для беларускага КДБ з’яўляюся недамоваздольным — і мяне гэта цалкам задавальняе, бо я з імі ніколі не збіраўся ні пра што дамаўляцца.
Падсумуем: КДБ — гэта спецслужба акупаванай Беларусі. Яны не працуюць на нацыянальныя інтарэсы Беларусі. Пры гэтым там працуюць беларусы, і іх прафесійны ўзровень часта высокі. Менавіта таму іх нельга недаацэньваць.
Як у футболе: самае горшае — недаацаніць каманду, якая гуляе супраць цябе. А сёння КДБ гуляе супраць нас. Яны пераследуюць, вярбуюць за мяжой, яны ўжо зачысцілі сітуацыю ў Беларусі і ў значнай ступені ў Польшчы. Большасць беларускіх актывістаў баяцца адкрыта выходзіць на акцыі пратэсту ў Варшаве. Гэта страшна.
Мы далі ім занадта шмат магчымасцей. Мы пагадзіліся з тым, што нават на тэрыторыі Еўрасаюза нам страшна. Гэта ненармальна. Гэта яны павінны баяцца, а не мы.
Між іншым, у нас таксама ёсць магчымасці пераследаваць іх юрыдычна. Калі нехта з іх трапіць у краіну, дзе магчыма затрыманне па базе Інтэрпала, я не думаю, што яны будуць рады. Магчыма, не ўсюды будзе экстрадыцыя, але ў некаторых выпадках яна цалкам рэальная.
Мы вельмі часта маўчым у сваёй беларускай зашуганасці. Замест таго, каб рабіць з гэтых пераследаў публічную кампанію, людзі пачалі баяцца паасобку.
І мне таксама можна ствараць сёння нейкія праблемы, але мне ўжо ўсё роўна. Я зрабіў свой выбар. Я буду гаварыць праўду. Я ніколі не буду прагінацца перад беларускімі ўладамі. І калі такіх людзей стане крытычная маса, працаваць спецслужбам будзе вельмі цяжка.
