Пазыкі на памяць. Што засталося ад моцнага сяброўства Беларусі і Венесуэлы

09/01/2026 - 13:02

Нафта / Reuters

На памяць аб дружбе з Венесуэлай у мінскім мікрараёне Каменная горка разбіты парк імя сябра Аляксандра Лукашэнкі — Уга Чавеса. А яшчэ на памяць у дзвюх краін засталіся непагашаныя пазыкі: Беларусь павінна Венесуэле каля 1,5 мільярда долараў. Каракас таксама павінен Мінску, але крыху менш.

Ці ёсць паміж Беларуссю і Венесуэлай зносіны, якія Лукашэнка захоча захаваць пры новым (якім бы ён ні быў) урадзе?

У Беларусі даўгі перад Венесуэлай — і наадварот

У часы прэзідэнцтва Уга Чавеса ў адносінах Беларусі і Расіі чарговы раз заіскрыла. А вось сяброўства Мінска з Каракасам, наадварот, усё мацнела. Да таго моманту Беларусь дапамагла распрацаваць венесуэльскую сістэму супрацьпаветранай абароны, а Венесуэла выдзеліла Беларусі крэдыт на $500 мільёнаў.

І ў момант, калі Уладзімір Пуцін у 2010 годзе не ішоў на саступкі па бяспошлінных пастаўках сыравіны для беларускіх НПЗ, Лукашэнку было да каго звярнуцца. Каракас выручыў Мінск пастаўкамі нафты.

Дамовіліся так: "Беларуская нафтавая кампанія" купляе ў венесуэльскай PDVSA 30 млн тон нафты. Беларусь адразу ж аплачвае 80% яе кошту, а астатнія 20% акумулююцца ў выглядзе абавязання пакупніка перад прадаўцом.

— Потым Чавес памёр, а Лукашэнка гэтую пазыку неяк не вельмі спяшаўся аддаваць, — пераказвае храналогію падзей эканамічны аглядальнік Андрэй Махоўскі. — На момант смерці Чавеса сума запазычанасці налічвала 1,5 мільярдаў долараў. І Мадура прасіў вярнуць — у Венесуэле таксама грошай не хапала. Нейкую частку яны аддалі, але Лукашэнка па-ранейшаму павінен Каракасу грошы.

Але ёсць іншы доўг: Каракас таксама завінаваціўся Мінску. Тады ж, у 2010-я гады, тавары, якія пастаўляліся з Беларусі ў Венесуэлу, аплачваліся за кошт крэдытаў беларускіх банкаў.

— Паводле той жа самай схемы яны цяпер гандлююць, напрыклад, з Нікарагуа. Банк развіцця выдае крэдыт на пастаўкі беларускіх трактароў у гэтую краіну. Але ў адрозненне ад Нікарагуа, Венесуэла гэтыя пазыкі не аддавала. І толькі за пастаўкі сельгастэхнікі ў Венесуэлы назапасіўся доўг перад Беларуссю на 220 мільёнаў долараў. Былі і іншыя пастаўкі — прадуктаў, напрыклад.
Яшчэ 100 мільёнаў долараў — запазычанасць за будаўнічыя паслугі, якія аказвала Беларусь (нашы будаўнікі ўзводзілі ў Венесуэле дамы). Гэта значыць гаворка ўжо пра 320 мільёнаў даўгоў.
А яшчэ былі ўкладанні ў сумесныя прадпрыемствы. Той жа “Мінскі трактарны завод” будаваў зборачную вытворчасць беларускіх трактароў і выдаткаваў на гэта каля 50 мільёнаў долараў.
І раз нават Мадура гэтыя грошы не аддаваў, то новы ўрад ужо сапраўды не стане аддаваць Лукашэнку гэтыя грошы. Хоць, можа, яны мяркуюць, што раз Лукашэнка таксама не аддае свой доўг, то яны адзін аднаго вартыя? Так вось адзін аднаго падманулі, — разважае Махоўскі.

Дзякуй, не трэба. Венесуэла некалькі гадоў адмаўлялася працаваць з Беларуссю

Цяпер, паводле Махоўскага, аб'ёмы гандлю Беларусі з Венесуэлай не выходзяць за межы 1-2 мільёнаў у год.

— Гэта наогул нішто. Прэм'ер-міністр Раман Галоўчанка ездзіў у Венесуэлу ў 2024 годзе і спрабаваў наладзіць стасункі. Але праблема ў гандлі паміж гэтымі краінамі ў тым, што яны не прызнаюць свае даўгі і патрабуюць адзін ад аднаго, каб іншы расплаціўся — і вось тады пачнем з чыстага аркуша. Так што ў гэтым сэнсе для Лукашэнкі ў сувязі з нядаўнімі падзеямі не шмат што змянілася: як не гандляваў, так і не будзе гандляваць.

Пры гэтым Беларусь, здаецца, спрабавала зрабіць Венесуэлу сваім хабам, каб прадаваць у краіну (або праз гэтую краіну) сельгастэхніку. Гэта пацвярджаюць звесткі BelPol. Мінск адпраўляў запыты ў Венесуэлу і прапаноўваў сумесныя праекты, але, выглядае на тое, што венесуэльцаў яны не зацікавілі.

Напрыклад, краіны паспелі стварыць два сумесныя прадпрыемствы. Адно павінна было збіраць у Венесуэле грузавікі "МАЗ", а другое — трактары "Беларус". У 2022–2023 гадах праводзіліся перамовы, Мінск і Каракас спрабавалі ўзгадніць умовы паставак камплектаў і наогул далейшую працу — але так і не змаглі гэтага зрабіць.

А ў канцы 2023 года ў Мінску прайшло чарговае пасяджэнне Беларуска-Венесуэльскай сумеснай камісіі па гандлёва-эканамічным супрацоўніцтве. Там вырашылі стварыць тэхнічную групу, якая змагла б зноў запусціць заводы. Два гады запар Беларусь адпраўляла Венесуэле прапановы правесці першае пасяджэнне гэтай рабочай групы, але з Каракаса не адказалі.

У рэшце рэшт у сакавіку 2024 года ў сельскагаспадарчы штат Тачыра ўсё ж паставілі пробную партыю з 6 трактароў на суму каля 130 тысяч долараў. Тэхніку выкарыстоўвалі як дэманстрацыйныя ўзоры, каб зразумець, што трэба венесуэльскаму фермеру.

Улетку 2024 года Беларусь адправіла ў Венесуэлу намесніка гендырэктара МТЗ Міхаіла Каднікава. Ён павінен быў пагаварыць з кіраўніцтвам Мінпрама Венесуэлы і падпісаць кантракты на пастаўку трактаракамплектаў. Беларускія медыя тады нават паспелі напісаць, што Беларусь усё ж такі адновіць пастаўкі трактароў у Венесуэлу. Але з боку Каракаса ніхто гэтыя кантракты так і не падпісаў.

Сёе-тое цягам гэтых гадоў Беларусь усё ж змагла прадаць венесуэльцам — сухое малако. Але сумы, пра якія вялася гаворка, вельмі сціплыя. Напрыклад, да канца 2024 года Беларусь планавала паставіць у краіну 500 тон сухога малака прыкладна на адзін мільён долараў.

Ну а што тычыцца нафты — верагодна, цяпер Венесуэла будзе пастаўляць яе туды, куды скажуць ЗША.

"Мадура — не наркаман, я ведаю"

Калі ў мінулы раз у Беларусь прыязджала амерыканская дэлегацыя, Лукашэнка даў інтэрв'ю журналістцы Грэце ван Сустэрэн, у якім "паручыўся" за Мадура.

"Мадура — не наркаман, гэта я ведаю дакладна", — сказаў ён у інтэрв'ю амерыканскай журналістцы, каментуючы паток наркотыкаў у ЗША.

"У цэлым знікненне рэжыму Мадура для Лукашэнкі — гэта, хутчэй, палітычны ўдар, таму што гаворка ідзе пра ягонага паплечніка па дыктатарскім пуле. Лукашэнка бачыць, што тыя, з кім ён мае зносіны, каму ён кажа ў інтэрв'ю прыгожыя словы, усміхаюцца ў адказ, ківаюць галавой, але робяць па-свойму. І робяць яны гэта вось так", — рэзюмуе прадстаўнік BelPol Уладзімір Жыгар.