"Цяпер быць сабой пад забаронай". Трансдзяўчына — пра цкаванне ў Беларусі

Шнары ад кайданкоў нагадваюць Дыяне пра здзекі ў мінскай міліцыі нават праз год.

27-гадовая трансдзяўчына эмігравала з хлопцам з Беларусі ў Францыю ў лютым 2025 года. Яна не планавала гэтага пераезду, але апошняе затрыманне стала "пунктам незвароту".

— Я зразумела, што ўжо ўсё. Там мяне пачалі канкрэтна зневажаць, была ў стане суіцыду, не ведала, што рабіць пасля гэтага вечара. І звярнулася ў ТГ-хаўс [профільная арганізацыя для дапамогі трансперсонам. — Еўрарадыё].

Мне дапамаглі арганізаваць трансфер, зрабілі візы мне і майму партнёру. І цяпер вось мы з'ехалі сюды ў бяспеку. Праходзім Дублінскую працэдуру, каб застацца ў Францыі.

Французы называюць мадэллю

Выбар з'ехаць менавіта ў Францыю Дыяна тлумачыць лепшым стаўленнем да правоў ЛГБТК-персон, а таксама тым, што там можна аформіць шлюб. Тут яна зможа замяніць дакументы, таму што яе беларускі пашпарт усё яшчэ на мужчынскае імя. Яшчэ тут і замяшчальная гарманальная тэрапія (ЗГТ), якую цяпер праходзіць дзяўчына.

— І Францыя нашмат больш талерантная за тую ж Літву. Нават калі мы 15 лютага прыехалі ў Вільню, на вакзале да мяне прысталі малалеткі. Гэта было абразліва і незразумела, хоць здавалася, што мы прыехалі ў Еўропу. Гэта непрыемна, але я ўжо прызвычаілася ў Беларусі. У Францыі я з гэтым не сутыкалася, наадварот, толькі кампліменты.

Нават незнаёмыя людзі на вуліцы да мяне падыходзілі знаёміцца і параўноўвалі мяне з мадэллю. Магчыма, з прычыны росту, таму што я высокая.

Францыя выйграе ў маім выпадку. Тут мне можна спакойна жыць і адчуць сябе чалавекам.

У Дыяны ёсць рызыка дэпартацыі ў першую краіну прыбыцця — Літву. Гэта можа адбыцца праз так званую Дублінскуюпрацэдуру. Калі да 10 лютага (калі скончыцца шасцімесячны тэрмін ад пачатку працэдуры) не будзе рашэння аб перанакіраванні справы ў Літву, то пара застанецца ў Францыі і пачне працэдуру атрымання статусу бежанцаў.

— Спачатку ў нас быў "арышт", гэта значыць трэба было чатыры месяцы адзначацца ў жандараў раз на тыдзень. А яшчэ мы прывязаныя да акругі па месцы жыхарства [Мёрт і Мозель, адміністрацыйны цэнтр у Нансі. — Еўрарадыё], і з яго нельга выязджаць. Я не магу паехаць у Парыж або ў Страсбург.

Пакуль пара чакае рашэння па "Дубліне", яны атрымліваюць дапамогу — 300 еўра на дваіх. Але неабходнасці ў вялікіх тратах у іх няма. Дыяна з партнёрам жывуць у невялікай камуне, паводле яе слоў, самае вясёлае — гэта прагулкі па горадзе ці ў палацы ў Люневіль.

Таксама ў дзяўчыны двойчы на тыдзень курсы французскай мовы. Праўда, яны больш аматарскія, бо ўжо тры месяцы вучні займаюцца лікамі.

— Я размаўляю з людзьмі, але анлайн. У горадзе часта карыстаюся перакладчыкам з тэлефона.

Як распавядае Дыяна, працаваць нельга будзе нават пасля падачы заявы на бежанства. Павінен прайсці інтэграцыйны курс, і толькі са статусам можна будзе пачаць нешта шукаць.

— Я ўжо думала манетызаваць TikTok, але гэта таксама лічыцца працай. Таму "грошай няма, але вы трымаецеся", як той казаў.

"Раней было больш вольна"

У Мінску Дыяна, як сама жартуе, была тусоўшчыцай, выступала на мерапрыемствах, многія з якіх ужо не праводзяцца. У цэлым вечарынкі ў Мінску сышлі ў падполле. Калі і праводзяцца, то пад найстрогім шыфрам.

Калі дзяўчына захацела ўладкавацца на працу, напрыклад, адміністратаркай у салон прыгажосці або афіцыянткай, то ёй адмовілі праз пашпарт, дзе ў Дыяны мужчынскае імя. 

Разам з гэтым, паводле яе назіранняў, пасля 2020 года ў Мінску змянілася і стаўленне да трансперсон.

— Па-першае, адэкватныя людзі альбо сядзяць, альбо з'ехалі. Тое ж самае тычыцца і мянтоў. Раней, да 2020 года, мянты былі нармальныя. То бок у мяне не было ніколі з імі ніякіх канфліктаў, сутычак. А вось пасля 2020-га ўсё стала дрэнна: на ЛГБТ пачалося ганенне, пачалі закрываць і секс-работніц, і маіх знаёмых. І проста да гей-персон, трансперсон таксама прыходзілі. Некаторых спрабавалі вербаваць. Мяне таксама, каб я здавала кагосьці. Але я ўвесь час аднеквалася, таму што я, у прынцыпе, не магу сказаць, што вельмі таварыская сярод ЛГБТ, у мяне няма прам сябровак ці сяброў, можа парачка. Я больш кансерватыўнага мыслення.

Цікавасць органаў да Дыяны спачатку праяўлялася званкамі. Яе запрашалі на "прафілактычныя гутаркі", дзе дапытвалі пра ЛГБТ, пра тое, што адбываецца ў Мінску.

— І ўсяляк падбівалі мяне да супрацоўніцтва. Я нібыта згаджалася, але па факце ім нічога не казала. У мяне і інфармацыі не было, і я не "пацук", каб кагосьці здаваць. Як толькі разумелі, што са мной кашы не зварыш, адпускалі.

Яшчэ праз некалькі месяцаў Дыяну затрымалі на вуліцы. "Спачатку міліцыянты паводзіліся паважліва, аднак пасля таго як убачылі, што пашпарт Дыяны выдадзены на мужчынскую гендарную ідэнтычнасць, пачалі высмейваць і здзекавацца з яе", гаворыцца ў яе заяве.

Дыяну заламалі, на яе надзелі кайданкі і даставілі ў міліцыю.

"[...] Пасля дастаўлення ў раённае ўпраўленне ўнутраных спраў Дыяну прыкавалі да крэсла ў калідоры, дзе цягам 3-4 гадзін яна чакала. [...] Прыкладна а 3-й гадзіне ўночы Дыяну перавялі ў падвальнае памяшканне, дзе знаходзілася каля 6–8 супрацоўнікаў, якія акружылі яе. Дыяна была ў кайданках, нахіленая галавой наперад. Супрацоўнікі рэзка пачалі яе абражаць у грубай форме, цягаць за валасы па падлозе, пляваць у яе. Дыяна знаходзілася на каленях, калі супрацоўнікі плявалі ў яе".

Дыяна лічыць, што такая пільная ўвага да ЛГБТ з боку сілавікоў у Беларусі пачалася па прыкладзе з Расіі, дзе ў 2023 годзе пачалі пераследаваць любыя згадкі ЛГБТ пад падставай "прапаганды". Падобныя законы, якія ўводзяць адказнасць за "прапаганду" ЛГБТ, пачалі з'яўляцца ў Беларусі ў апошнія гады.

Да 2020 года Дыяна не назірала такога "ганення".

— У клубы не забаранялі хадзіць, а цяпер ужо ўсё. Я хацела ў многія клубы схадзіць, але мне забаранялі, таму што "трансам нельга". На маю думку, гэта ўсё адтуль з Расіі. Раней было больш вольна.

Калі раней трансперсон запрашалі на вечарынкі, і існавалі гей-клубы, то гэта кажа пра многае. Цяпер гэтага ўжо няма, і наўрад ці будзе ў найбліжэйшай будучыні.

Цяпер у прынцыпе быць сабой пад забаронай.

"Арыентацыя — гэта не тая рэч, якую можаш як пальчаткі мяняць"

Пераход Дыяны пачаўся, калі ёй было 14-15 гадоў. Спачатку ў андрагінным стылі, потым больш у жаночы.

— Гэта быў арганічны пераход, таму да мяне нармальна паставіліся блізкія. У школе ніхто не дражніў, з сям'ёй у мяне добрыя адносіны, акрамя маці. З сябрамі таксама. Потым я паехала ў Маскву і зрабіла грудзі. Пасля гэтага была поўная фемінізацыя. Ніхто нічога не казаў. Ды і на вуліцах пальцам не тыкалі. Калі ты выглядаеш і паводзіш сябе добра, то ніхто нічога і не скажа.

Я ведаю многіх з транссупольнасці людзей, якія агідна сябе паводзяць, хоць вонкава нармальна выглядаюць. Гэтым самым яны ствараюць клішэ і цэтлікі для ўсіх трансперсон. Але канкрэтна маё трансжыццё праходзіць гладка.

Дыяна ўзгадвае толькі адзін эпізод, калі ў 15 гадоў ад яе адраклася маці, стаўшы на бок айчыма, і выгнала з хаты.

— Але гэта ўжо забытае і старое. Тым не менш да мяне выдатна ставяцца бабуля, дзядуля, цётка, дзядзька — усе сваякі, нават прабабулі і прадзеды. Для іх я Дыяна, і няма ніякіх зняваг на мой адрас.

— А як ты вырашылася на пераход?

— Гэта так не працуе. Нельга вырашыцца быць трансам, геем, лесбіянкай. Гэта даецца ад нараджэння. Ты проста ідзеш да сваёй мэты. А калі слабы характарам, то душыш гэта ў сабе. Але рана ці позна яно будзе вырывацца вонкі. Арыентацыя — гэта не тая рэч, якую можаш як пальчаткі мяняць.