"Беларускае Глівіцэ": наколькі сёння рэальная правакацыя? Разважае Фрыдман

— У прынцыпе, усе падобныя сцэнары правакацый існуюць. Гэта значыць — зрабіць гэта пад беларускім сцягам або, дакладней, пад сцягам Лукашэнкі. Такія сцэнары прысутнічаюць, — упэўнены гісторык і палітычны аглядальнік Аляксандр Фрыдман. У эфіры Еўрарадыё ён адказаў на пытанне Змітра Лукашука, наколькі рэальны сцэнар "Глівіцэ" ў Беларусі.

— Гэта датычыцца не толькі Украіны і не толькі выкарыстання беларускіх войскаў на яе тэрыторыі. Падобныя сцэнары ёсць і адносна магчымасці выкарыстання беларускай арміі ў аперацыях супраць Літвы або Латвіі.

Гэта значыць, беларускі рэсурс разглядаецца Расіяй як уласны рэсурс, як тэрыторыя, што цалкам знаходзіцца пад кантролем і ўплывам Расіі і будзе выкарыстоўвацца так, як Расія палічыць мэтазгодным.

Гэта, вядома, не азначае, што слова Лукашэнкі нічога не значыць. Гэта не так. Ён можа спрачацца, вылучаць аргументы, спрабаваць з нечым не пагаджацца. Мне здаецца, што пэўная самастойнасць у яго ўсё ж ёсць, хоць яна і абмежаваная. Яго меркаванне пры прыняцці рашэнняў улічваецца, — сцвярджае Фрыдман.

А што гэта дасць Пуціну? Наш эксперт упэўнены, што цяпер Пуціну няма сэнсу ўцягваць Беларусь глыбей у вайну супраць Украіны.

— Выкарыстанне беларускай тэрыторыі — так, пры пэўных умовах гэта можа прынесці Расіі карысць. Але з іншага боку, тое, што ў Беларусі спраўна працуюць нафтаперапрацоўчыя заводы і што ўкраінскі бок іх не атакуе, — гэта таксама выгадна Расіі. Гэтыя прадпрыемствы працуюць у значнай ступені, а магчыма і ў першую чаргу, на расійскую эканоміку, — адзначае эксперт.

Ці здольная беларуская армія нечым дапамагчы Расіі ў яе агрэсіўнай вайне супраць Украіны?

— Калі казаць пра беларускую армію, ніхто не можа дакладна сказаць, у якім стане яна знаходзіцца. Мы чулі заявы Лукашэнкі пра выдатны стан, правераную баявую гатоўнасць і г.д. Гэта прыгожыя словы. Але ў беларускай арміі няма рэальнага баявога досведу. Гэта армія, якую ніхто не бачыў у справе. І я спадзяюся, што не ўбачыць — гэта хацеў бы падкрэсліць.

Як павядуць сябе беларускія вайскоўцы, калі апынуцца, напрыклад, на тэрыторыі Украіны і будуць выконваць задачы, пастаўленыя расійскім кіраўніцтвам, — гэта адкрытае пытанне. Я думаю, што ў гэтым не ўпэўнены і сам Лукашэнка, і не ўпэўнены расійскі бок.

Выкарыстанне беларускай арміі — гэта не гарантыя дасягнення пастаўленых мэт. Ніхто не ведае, як рэальна павядуць сябе вайскоўцы. Рызыкі могуць аказацца нават вышэйшымі за патэнцыйную карысць. Магчыма, менавіта таму дагэтуль гэтага не адбылося, — лічыць Фрыдман.

А як адрэагуе на ўцягванне арміі ў вайну беларускае грамадства? На гэтае пытанне, верагодна, ніхто не ведае адказу — нават рэжым Лукашэнкі.

— Невыпадкова Лукашэнка так часта звяртаецца да тэмы 2020 года. Я зыходжу з таго, што ён атрымлівае сур’ёзную аналітычную інфармацыю ад КДБ і іншых спецслужбаў.

Іншая справа — як яны працуюць. Па-савецку гэта азначае, што яны ўмеюць добра збіраць інфармацыю — у гэтым савецкія спецслужбы сапраўды былі моцныя. Але з аналізам інфармацыі гістарычна былі праблемы, бо высновы часта падганяліся пад чаканні кіраўніцтва.

Я думаю, што гэтыя праблемы існуюць і сёння. Тое, што кіраўнік Цертэль кладзе на стол Лукашэнку, напэўна змяшчае цікавыя матэрыялы. Але аналіз і высновы, мяркуючы па публічных выступленнях Лукашэнкі, нярэдка носяць канспіралагічны характар і далёка не заўсёды адпавядаюць рэчаіснасці.

Тым не менш, я думаю, што пытанне пра тое, як адрэагуе грамадства ў выпадку ўдзелу беларускіх войскаў у вайне, прапрацаванае. Яны разумеюць, што рэакцыя будзе вельмі негатыўнай. І відаць, што Лукашэнка сочыць за грамадскімі настроямі. Нават па яго выступленнях прыкметна: калі ён адчувае, што перагнуў палку, ён робіць крок назад.

Таму я лічу, што актыўна ініцыяваць падобныя дзеянні Лукашэнка не будзе, бо разумее — наступствы могуць быць вельмі сур’ёзнымі, — упэўнены гісторык Аляксандр Фрыдман.