Ціск, пераслед і рэпрэсіі — даклад пра правы людзей ЛГБТК+ у Беларусі

01/02/2026 - 16:26

Даклад пра сітуацыю з правамі чалавека ад ініцыятывы TG House

Даклад пра сітуацыю з правамі чалавека ад ініцыятывы TG House / pixabay.com

У 2025 годзе сітуацыя з правамі ЛГБТК+ у Беларусі яшчэ больш пагоршылася: улады ўзмацнілі рэпрэсіі, дыскрымінацыю і кантроль над прыватным жыццём, асабліва ў дачыненні да трансгендарных людзей. Да такой высновы прыходзіць ініцыятыва TG House ў сваім дакладзе. Дзяржаўная палітыка грунтавалася на рыторыцы "традыцыйных каштоўнасцяў" і супрацьстаяння "заходняй ідэалогіі", а ЛГБТК+ супольнасць падавалася як нібыта пагроза сям’і, дзецям і грамадству.

Працягваецца замацаванне дыскрымінацыйных практык на заканадаўчым узроўні. Папраўкі ў Закон "Аб правах дзіцяці" прызналі "прапаганду гомасексуальных адносін, змены полу, бяздзетнасці, педафіліі" шкоднай для дзяцей. Адначасова ў Кодэкс аб адміністрацыйных правапарушэннях плануецца ўвесці артыкул 19.16 аб "прапагандзе гомасексуальных адносін, змены полу, бяздзетнасці, педафіліі", які прадугледжвае буйныя штрафы і адміністрацыйныя арышты.

Пры гэтым паняцце "прапаганды" наўмысна сфармулявана расплывіста, што дазваляе караць практычна любыя публічныя выказванні, а таксама праваабарончую і асветніцкую дзейнасць.

Трансгендарныя людзі сталі адной з найбольш уразлівых груп. Міністэрства аховы здароўя змяніла правілы карэкцыі полу, замяніўшы сэксолага ў складзе камісіі на псіхіятра-нарколага, што фактычна прыраўноўвае трансгендарнасць да "псіхічнага адхілення".

Уся працэдура транс-пераходу фактычна завязаная на аднаго ўрача-псіхіятра-нарколага, чые адпачынкі або шпіталізацыя блакуюць доступ да працэдуры для соцень людзей.

Камісіі па транс-пераходзе працуюць нерэгулярна і з завышанымі патрабаваннямі. Так, у чэрвені на камісію звярнуліся 30 чалавек, але дазвол атрымалі толькі 8 (каля 26%). У снежні з прыкладна 36 чалавек станоўчае рашэнне атрымалі 16 (каля 44%), пры гэтым на першым, дакументальным этапе доля адабрэнняў застаецца ніжэй за 30%.

Фіксуюцца рэйды сілавых структур на закрытыя ЛГБТК+ і квір-дружалюбныя мерапрыемствы (у прыватнасці, вечарына ў рэстаране "РІО" 31 ліпеня 2025 года і рэйд АМАПу ў клубе "Рэактар" 19 верасня 2025 года). Такія дзеянні суправаджаюцца вобшукамі, выбарачнымі затрыманнямі, праверкай мабільных тэлефонаў, а таксама зняважлівымі і гамафобнымі выказваннямі.

У месцах пазбаўлення волі людзі ЛГБТК+ падвяргаюцца сістэмнай дыскрымінацыі. Ім часта надаецца "нізкі статус" у нефармальнай турэмнай іерархіі, што прыводзіць да пастаянных зняваг, гвалту і пагроз.

Сведчанні былых палітвязняў, у тым ліку Сяргея Ціханоўскага і блогера Вадзіма Ермашука, апісваюць жорсткае абыходжанне, катаванні, ізаляцыю і ігнараванне скаргаў з боку турэмных адміністрацый.

У рэйтынгу Rainbow Europe, складзеным ILGA-Europe, Беларусь заняла 45-е месца з 49 магчымых, набраўшы 10,16% (што ніжэй за леташні паказчык у 11,16%). У "Карце правоў трансгендарных людзей" ад TGEU краіна выконвае толькі 6 з 32 ключавых індыкатараў.

Міністэрства інфармацыі фармуе спісы выданняў, якія абвяшчаюцца "крыніцамі прапаганды ЛГБТ, парнаграфіі і гвалту". Беларускія чыноўнікі, а таксама прадстаўнікі РПЦ у Беларусі рэгулярна выступаюць з гамафобнымі і трансфобнымі заявамі.