"Размаўляў з імі па тэлефоне да апошняга". Кемерава. Першы дзень пасля трагедыі

Надзея Кірылава, "Новая газета"

Да раніцу 26 сакавіка ўлады прызналі: у пажары ў гандлёвым цэнтры “Зімовая вішня” загінулі не пяць чалавек. Лічба ўзрасла да 37. Затым да 43. Да абеду да 53. І толькі потым да канчатковых на дадзены момант — 64 чалавек. Увесь гэты час гараджане неслі кветкі да гандлёвага цэнтра, бацькі загінулых дзяцей чакалі ў штабе любой інфармацыі і спрабавалі знайсці адказ на пытанне: як атрымалася, што іх дзеці, браты, бацькі згарэлі жыўцом?

 Запальнічка, праводка ці свечкі на торце

 У панядзелак удзень каля гандлёвага цэнтра шматлюдна. Сюды нясуць свечкі, кветкі, дзіцячыя цацкі, ужо вядома, што большасць загінулых — дзеці. Здаецца, ў 560-тысячным Кемераве няма чалавека, якога б не закранула бяда.

Тушыць пажар, які пачаўся ў 16.00 у нядзелю, скончылі раніцай у панядзелак, але ў 15.00 з будынка зноў паваліў дым. Ён па-ранейшаму адцэплены, суседнія вуліцы перакрытыя. Жыхары суседніх дамоў, калі бачаць людзей з камерамі, занепакоена пытаюцца, ці няма інфармацыі, наколькі бяспечна ім знаходзіцца ў сваіх кватэрах? Прадпрымальнік у ачаплення спрабуе высветліць, што яму рабіць і да каго звярнуцца. Ад інтэрв'ю адмаўляецца, называць сваё імя не хоча, але кажа: у ТРЦ ў яго была крама, страціў тры мільёны, дзякуй богу, прадавец паспела выратавацца. Распавядае, што ў “Зімовай вішні” апошнім часам часта выключалі святло. Чаму, не ведае. Кіраўніцтва крамы таксама не спяшалася дзяліцца гэтай інфармацыяй.

Версія аб няспраўнай праводцы — адна з тых, якія разглядае следства. Таксама афіцыйныя асобы казалі пра запальнічку, якую пранеслі падлеткі ў батутны цэнтр, пра свечкі на торце на дзіцячым свяце. Відавочцы са слоў іншых відавочцаў кажуць пра хлапок перад пачаткам пажару. Але версія пра тэракт — адзіная, якую ўжо афіцыйна абверглі.

 “Унучка рвалася, але дзверы была зачыненыя”

 Тут жа ў скверы жанчына падыходзіць з просьбай: раскажыце, што заўтра збіраецца стыхійны мітынг, каб усе ведалі і прыйшлі. Тлумачым, што зрабіць аб'яву па гучнай сувязі на месцы не можам, але абавязкова напішам, людзі прачытаюць. Тады яна сама пачынае крычаць.

“Заўтра ў 9 будзе збор у памяць па загінулых! Будзем падтрымліваць сваякоў, будзем пытацца ва ўладаў, чаму не паставілі своечасова лесвіцы, чаму былі зачыненыя дзверы ў кіназалу!” — жанчына зрываецца, плача і сыходзіць.

Па словах відавочцаў і сваякоў, большасць загінулых знаходзіліся менавіта ў закрытым кіназале. Сярод іх так шмат дзяцей, таму што там паказвалі мульцік.

Хто і чаму замкнуў кіназалу, невядома, але ёсць некалькі версій: каб дзеці не бегалі; таму што змагаліся з безбілетнікамі; таму што кантралёр адышла па сваіх справах.

Сваякі не з'язджаюць са штаба, які разгорнуты ў школе № 7 прама ў ГЦ, таму што спадзяюцца атрымаць адказы хоць на нешта.

На ўваходзе ў школу рэзкі пах валяр'янкі. У спартзале, дзе знаходзяцца сваякі, пахне яшчэ і ладанам — тут жа ідзе паніхіда па загінулых.

Андрэй Нікулін прыязджае ў штаб кожныя дзве гадзіны. У агні страціў сына, маці і родную сястру: “Там былі мая родная сястра Алена Мельнікава, мая маці Ніна Сухозад і сын Вячаслаў Нікулін. Пра іх лёс інфармацыі няма ніякай - яны лічацца прапаўшымі без вестак”, — кажа Андрэй.

Ён кажа, што сам у кіно не пайшоў, але чакаў родных ў гандлёвым цэнтры. “Сеанс быў у 16.40, літаральна хвілін праз 20 ўсе пачалося. Сігналізацыя не працавала, проста валіў чорны з'едлівы дым, які бывае, калі гарыць пластык. Я пабег наверх. Убачыў слуп дыму і ўсё, больш нічога. Мае родныя былі ўнутры, я гаварыў з імі па тэлефоне да апошняга. Яны крычалі: мы тут, мы не можам выбрацца. Да кіназалы мяне не пусцілі ратавальнікі. Эмэнэснікі проста трымалі мяне. Калі прыехалі іншыя ратавальнікі з кіслароднымі балонамі, мы пачалі тлумачыць, дзе людзі, казаць, што яны жывыя, і мы размаўляем з імі па тэлефоне. Але яны не пайшлі туды. Там, наверсе, было 20 ратавальнікаў у поўным абмундзіраванні, з кіслародам, і ні адзін з іх не дайшоў да кіназалы”, — распавядае Андрэй. Гаварыць яму цяжка, але ён трымаецца.

Надзея трымацца не можа. Яна разам з сям'ёй у штабе ўжо даўно, са слязамі на вачах расказвае, як страціла ў агні ўнучку.

“Яна тэлефанавала мне, рвалася адтуль, але дзверы былі зачыненыя. Яна крычыць: тут усюды дым, мы задыхаемся, не можам нікога знайсці. Я адразу прыляцела на машыне сюды. Тут была адна пажарка, усё было зроблена абы як, нічога не арганізавана. Можна дзяцей было выратаваць. Туды заляцеў зяць. Вось жанчына, у яе тры дзяўчынкі загінулі, яе муж таксама заляцеў. Яны рваліся да кіназалы, іх не прапусцілі, — Надзея плача, а потым дадае. — Мая ўнучка такая, што сама б выйшла і яшчэ б 50 чалавек з сабой вывела. Хто зачыніў дзверы? Напэўна, работнік кіназалы, але нам такой афіцыйнай інфармацыі не даюць”.

Пазней у спартзале сібірскі паўпрад Сяргей Мяняйлаў тлумачыць сваякам, як будзе праходзіць працэдура апазнання целаў. Надзея словы пра генетычную экспертызу, здаецца, імкнецца не слухаць: "Скажыце, а нам будзе што пахаваць? Што ад іх засталося?” — зноў і зноў паўтарае яна, пакуль не атрымлівае адказу, што хаваць будуць у закрытай труне.

 Пытанні без адказаў

У залу, дзе сваякі чакаюць хоць нейкай інфармацыі, перыядычна нехта заходзіць. Кіраўніка МНС Расіі Уладзіміра Пучкова пры з'яўленні тут жа закідваюць пытаннямі: “У нас у школе праходзіць 33 праверкі кожны год і пры малым парушэнні нас караюць, а тут былі заблакаваныя дзверы, не працавала сігналізацыя. Як гэта дапусцілі?”, “Хто адкажа за дзяцей, скажы мне?”, “Адкажыце нам, чаму ратавальнікі не зайшлі ўнутр кіназалы?”, “Чаму дзверы апынуліся зачыненымі?”, “Я лічу, што за гэта павінны адказаць улады. Хто даў дазвол на ўвод у эксплуатацыю? Пакажыце нам іх? Хто правяраў пажарную бяспеку?”.

Журналістаў просяць пакінуць памяшканне: справа далікатная і не варта лезці да сваякоў.

Праз гадзіну ў залу заходзіць супрацоўнік МНС. Ён можа расказаць, што быў унутры, разбіраў завалы, але новых целаў не знайшоў. Гаварыць яму цяжка: тут не ўсе гатовыя паверыць, што ратавальнікі працавалі прафесійна. Але ён застаецца да таго часу, пакуль пытанні да яго не заканчваюцца.

Пачуўшы, што новай інфармацыі пра целы няма, бацька дзесяцігадовага Ягора і пяцігадовай Светы Эдуард Кавалеўскі губляе цікавасць да таго, што кажа ратавальнік, і адыходзіць у бок.

“Я быў у моргу ў дзве гадзіны ночы. Мне патэлефанавалі і сказалі, каб я прыехаў на апазнанне, але на месцы аказалася, што сярод пяці целаў, якія знаходзіліся там, маіх дзяцей не было. Адзіна, там была падобная дзяўчынка. Але, калі мяне пачалі апытваць, аказалася, што гэта не мая дачка: у гэтай дзяўчынкі быў крыжык і іншая вопратка. Хлопчыкаў там не было. Толькі дарослыя. Больш мяне не запрашалі, але я тэлефанаваў сам, апошні раз каля 4 ці 5-й раніцы. Мне сказалі, што ў іх знаходзіцца каля 20 ці 30 чалавек. Частка з іх апазнаная бацькамі, а 10 чалавек не апазналі. Я застаўся ў штабе, а ў морг паехаў мой сябар, але яго не пусцілі. Вось усё, што я ведаю".

Да 21.00 па мясцовым часе з-пад абломкаў дасталі 58 загінулых. 23 з іх апазналі. Эдуард кажа, што сваякам паведамілі: астатнія целы ў такім стане, што псіхалагічна будзе вельмі складана апазнаваць іх. Працэдура апазнання будзе праходзіць так: у штаб будуць дасылаць фатаграфіі, па іх сваякі будуць шукаць сваіх. Калі будуць супадзенні, будуць браць ДНК.

Пра тое, што з бацькоў перад апазнаннем бяруць падпіску, ён чуў. Але сам падпіску не даваў. Сацсеткі і СМІ паведамлялі: моргі горада забітыя, каб сваякі не расказвалі пра тое, як на самой справе ідуць справы, з іх бяруць падпіску пра неразгалошванне.

Афіцыйныя асобы гэтую інфармацыю абвяргаюць. “64 чалавекі. Гэта ўсе, чые сваякі звярнуліся і пацвердзілі інфармацыю пра тое, што іх блізкія былі ў гандлёвым цэнтры і зніклі”, — кажа Уладзімір Пучкоў. “Абвяргае інфармацыю пра сотні загінуўшых. Гэта тэма вельмі тонкая і далікатная, гэтая бяда павінна аб'яднаць усіх нас і мы павінны сканцэнтраваць усю сваю ўвагу і прафесіяналізм на тым, каб завяршыць пошукавую аперацыю”, — звяртаецца ён да журналістаў.

Астатнія пытанні афіцыйныя асобы не каментуюць. “Цяпер працуюць адпаведныя службы і структуры. Яны высвятляюць прычыны, якія прывялі да надзвычайнай сітуацыі. Працуе пракуратура, працуе следчы камітэт, працуюць органы дазнання МНС Расіі, прыцягнутыя эксперты і адпаведныя лабараторыі. Як толькі будуць першыя матэрыялы, іх давядуць да грамадскасці”, — кажа Пучкоў. І гэта ўсё, больш ніякіх падрабязнасцяў пра катастрофу.